Odpady medyczne. Czym są? Co się do nich zalicza?

Czym są odpady medyczne? Definicja

Zgodnie z definicją znajdującą się w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach – odpady medyczne są „to odpady powstające w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz prowadzeniem badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny”.

Definicja ta szeroko opisuje grupę pozostałości po wykonywanych procedurach, zabiegach oraz innych świadczeniach. Przykładem pomagającym uzmysłowić sobie co może być odpadem medycznym są wszelkiego rodzaju artykuły jednorazowe takie jak: zużyte rękawiczki, materiały opatrunkowe, igły, strzykawki, ostrza itp. Jest to jednak tylko drobny wycinek z szerokiego zakresu. Pełną klasyfikację można odnaleźć w Rozporządzeniu Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów. Odpady medyczne zostały w nim zaklasyfikowane jako podgrupa 18 01.

Gdzie powstają odpady medyczne?

Odpady medyczne powstają we wszystkich miejscach gdzie wykonywane są różnego rodzaju procedury medyczne takie jak badania, zabiegi, operacje itd. Placówki medyczne oraz inne miejsca odpowiedzialne za leczenie, diagnostykę czy opiekę nad pacjentami są standardowym miejscem ich powstawania. Ich ilość oraz rodzaj zależy od charakteru i intensywności prowadzonej przez podmiot leczniczy działalności. Do miejsc typowych gdzie najczęściej dochodzi do powstawania odpadów medycznych należą:

• Szpitale i kliniki
• Przychodnie i gabinety lekarskie
• Gabinety specjalistyczne
• Placówki diagnostyczne i laboratoria
• Ośrodki opieki długoterminowej
• Jednostki badawcze

Odpady medyczne mogą powstawać również w warunkach domowych m.in. podczas prowadzenia domowej pielęgniarskiej opieki długoterminowej.

Katalog odpadów

W rozporządzeniu Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów do grupy odpadów zaliczone zostały także odpady medyczne i weterynaryjne. Wśród wymienionych grup, podgrup i rodzajów znajdują się:

• Narzędzia chirurgiczne i zabiegowe oraz ich resztki (z wyłączeniem 18 01 03*) – kod 18 01 01
• Części ciała i organy oraz pojemniki na krew i konserwanty służące do jej przechowywania (z wyłączeniem 18 01 03*) – kod 18 01 02*
• Inne odpady, które zawierają żywe drobnoustroje chorobotwórcze lub ich toksyny oraz inne formy zdolne do przeniesienia materiału genetycznego, o których wiadomo lub co do których istnieją wiarygodne podstawy do sądzenia, że wywołują choroby u ludzi i zwierząt (np. zainfekowane pieluchomajtki, podpaski, podkłady), z wyłączeniem 18 01 80 i 18 01 82 – kod 18 01 03*
• Inne odpady niż wymienione w 18 01 03* (np. opatrunki z materiału lub gipsu, pościel, ubrania jednorazowe, pieluchy) – kod 18 01 04
• Chemikalia, w tym odczynniki chemiczne, zawierające substancje niebezpieczne – kod 18 01 06*
• Chemikalia, w tym odczynniki chemiczne, inne niż wymienione w 18 01 06* – kod 18 01 07
• Leki cytotoksyczne i cytostatyczne – kod 18 01 08*
• Leki inne niż wymienione w 18 01 08* – kod 18 01 09
• Odpady amalgamatu dentystycznego – kod 18 01 10*
• Zużyte peloidy po zabiegach wykonywanych w ramach działalności leczniczej o właściwościach zakaźnych – kod 18 01 80*
• Zużyte peloidy po zabiegach wykonywanych w ramach działalności leczniczej, inne niż wymienione w 18 01 80* – kod 18 01 81
• Pozostałości z żywienia pacjentów oddziałów zakaźnych – kod 18 01 82*

W sytuacji gdy przy kodzie znajduje się „*” oznacza to, że dane odpady należą do tzw. odpadów niebezpiecznych.

Niebezpieczne odpady medyczne – co do nich zaliczamy?

Nie wszystkie odpady powstające w placówkach medycznych należą do tzw. odpadów niebezpiecznych. O tym czy można je do nich zaliczyć decydują ich skład, pochodzenie oraz potencjalne zagrożenie dla ludzi i środowiska naturalnego. Zagrożenie to najczęściej wynika z faktu, że np. można znaleźć na nich obecność krwi lub płynów ustrojowych, substancji toksycznych lub niebezpiecznych substancji chemicznych. Do odpadów medycznych niebezpiecznych należy zaliczyć wszystkie odpady przypadające pod numery katalogowe oznaczone dodatkowo symbolem „*”.

Wśród wymienionych w katalogu i oznaczonych gwiazdką kodów można dokonać kolejnego podziału na odpady niebezpieczne: zakaźne (18 01 02*, 18 01 03*, 18 01 80*, 18 01 82*) oraz inne niż zakaźne (18 01 06*, 18 01 08*, 18 01 10*). Odpady medyczne niebezpieczne zakaźne charakteryzuje obecność substancji niebezpiecznych oraz drobnoustrojów lub ich toksyn mogących wywoływać choroby u ludzi oraz zwierząt. Natomiast odpady medyczne niebezpieczne inne niż zakaźne również stwarzają zagrożenie dla ludzi oraz środowiska jednak nie zawierają żywych drobnoustrojów o właściwościach chorobotwórczych.

Dlaczego prawidłowa klasyfikacja jest tak ważna?

Zdolność prawidłowej klasyfikacji odpadów medycznych jest niezbędną wiedzą i umiejętnością, którą powinien odznaczać się każdy profesjonalista z branży medycznej. Do najważniejszych powodów dlaczego klasyfikacja jest tak istotna należą:

• Dobór odpowiednich pojemników odpowiadających za prawidłową gospodarkę odpadami.
• Właściwe prowadzenie ewidencji dotyczącej magazynowania oraz przekazywania odpadów do utylizacji.
• Ograniczenie ryzyka kontaktu oraz zapewnienie bezpieczeństwa dla pacjentów oraz personelu medycznego.
• Zminimalizowanie negatywnych skutków dla środowiska.

Istotne z perspektywy bezpieczeństwa jest nie tylko właściwe ich rozpoznanie. Jest to dopiero punkt wyjścia niezbędny dla przestrzegania zasad segregacji, znakowania oraz magazynowania odpadów.

Podsumowanie

Wiedza jak odpowiednio gromadzić, przechowywać i transportować odpady jest kluczem do zachowania bezpieczeństwa oraz ograniczenia ryzyka przenoszenia zakażeń. Znajomość prawa pomaga lepiej zrozumieć wymagania oraz w znaczny sposób ułatwia organizację pracy placówek medycznych.

Źródła

Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach

Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów.